Tradycje dożynkowe

Dożynki to piękny, polski, z wielowiekową tradycją, zwyczaj podziękowania, za wszelkie plony owoce i chleb. To także czas składania próśb o pomyślność przyszłych zbiorów. Dożynki, to również podziękowanie rolnikom za ich całoroczną ciężką pracę.

Po II wojnie światowej przez wiele lat gospodarzami dożynek najczęściej byli przedstawiciele władz administracyjnych różnych szczebli. Komunistyczne dożynki miały charakter polityczny, musiały wyrażać poparcie dla ówczesnej władzy i pochwałę dla jej polityki rolnej. W pewnym stopniu zachowywano w nich elementy tradycyjne. Były uroczyste pochody z wieńcami i pieśniami. Uroczystości dożynkowe kończyły się festynami ludowymi i zabawą taneczną.

Obecne uroczystości dożynkowe kolejny raz zmieniły swój zewnętrzny wizerunek po roku 1980.  W odróżnieniu od tych powojennych są świętem  rolniczej bracii, pod postacią  uroczystości  religijnych, afirmującej dziękczynienie składane Panu Bogu  i Matce Boskiej, za szczęśliwy przebieg żniw i za obfitość  zebranych plonów. Powrócono do tradycji dożynek parafialnych. Wzorem minionych  lat  tworzą się barwne korowody dożynkowe z wieńcami i z darami innych płodów rolnych, które rolnicy składają u stóp ołtarzy. Zwyczajem, w którym z roku na rok przybywa uczestników  stały się pielgrzymki do popularnych miejsc kultu religijnego, szczególnie sanktuariów maryjnych. Najliczniej  w tym czasie odwiedzane jest najstarsze sanktuarium na Jasnej Górze. Odbywają się tu ogólnopolskie,  największe i najbardziej uroczyste dożynki. Uczestniczą w nich, często w ludowych strojach,  delegacje rolników z całej Polski, a także przedstawiciele władz różnego szczebla

W czasach nam współczesnych ceremoniom dożynkowym przewodniczą wybrani spośród najlepszych rolników,  Starosta i Starościna dożynkowi. Większość lokalnych obchodów rozpoczyna się od wniesienia wieńców  dożynkowych wykonanych, tak jak dawniej  z kłosów zbóż, owoców, warzyw, polnych kwiatów i ziół.  Za paradne dekoracje w wielu zakątkach Polski służą owoce jarzębiny, gałązki leszczyny, wstążki, zielone gałązki bukszpanu, ale i sitowie, jabłka, mirta, jak również piernikowe serca, symbol bogactwa lasów i pasiek Typowy wieniec zrobiony jest najczęściej z żyta  i pszenicy, lub jeden z żyta, drugi z pszenicy.

Po wniesieniu wieńców, Starostowie dożynkowi, gospodarzowi dożynek,  wręczają bochen chleba upieczonego z mąki, pochodzącej z ostatnich zbiorów. Gospodarzem dożynek parafialnych najczęściej jest ksiądz, przeważnie proboszcz, który w trakcie uroczystości dożynkowych odprawia też część liturgiczną. W przypadku dożynek świeckich, gospodarzem jest  przedstawiciel lokalnej administracji państwowej, lub samorządowej.  Po wręczeniu bochna chleba następuje składanie  symbolicznych darów z najnowszych plonów. Przeważnie są to owoce i warzywa. Bywają regiony w Polsce, w których obok innych darów  składa się też przetwory mięsne. Obecne dożynki, kończą się festynem ludowym i wspólną zabawą.

Zachowane do dzisiejszych czasów obchody dożynkowe mają długą wielowiekową wiejską  tradycję. Mimo wielu różnorakich burz dziejowych i radykalnych zmian  przetrwały do dzisiaj,  zachowując częściowo swój pierwotny charakter. Ich najważniejszy element został zachowany. Są świętem, kończącym trudy i znoje prac przy zbiorze ziaren i są świętem dobrze wypełnionego obowiązku. I tak niezmiennie od wielu pokoleń.

(wind)